Grazia Deledda "Elias Portolu"

Zmarła w 1936 roku Grazia Deledda należy do całkowicie już dzisiaj zapomnianych laureatów literackiej nagrody Nobla. A przecież niesłusznie! Jej przesycona humanizmem proza wciąż jest aktualna, poruszane bowiem wątki – mroczność ludzkiej duszy, kłamstwo, zdrada, cudzołóstwo, nieumiejętność podejmowania decyzji, ucieczka, strach – to tematy uniwersalne. Jednocześnie wywodząca się z Sardynii pisarka w swoich kolejnych dziełach z nostalgią malowała obraz wyspy, jej mieszkańców, ich obyczajów, nie wyłączając kuchni, zabaw, tańców, wreszcie języka. Kilka jej powieści było już tłumaczonych na język polski, m.in.: „Sprawiedliwość”, „Tęsknoty”, „Popiół” czy „Trzcina na wietrze”. Najsłynniejsza książka „Elias Portolu” ukazała się jednak w naszym kraju po raz pierwszy, choć włoskie wydanie pochodzi z 1900 roku. Jest to wzruszająca, ale i wstrząsająca historia nieszczęśliwej miłości, rywalizacji dwóch braci o ukochaną kobietę, z których jeden zostaje księdzem. Nie potrafi jednak uporać się ze swoimi żądzami, jego egoizm i brak zdecydowania prowadzą do nieszczęścia. „Lepiej być dobrym człowiekiem, niż złym księdzem” – czytamy w powieści. Tytułowy bohater, Elias Portolu, nie potrafi jednak skorzystać z tej rady. Pozostaje w grzechu, zmagając się z własnym sumieniem. „Grazia Deledda wykracza poza własną epokę. Jej powieści to coś więcej niż tylko portretowanie przemijającej kondycji psychologicznej swoich czasów. Korzysta z własnych doświadczeń, zajmując się czymś dużo bardziej fundamentalnym niż wysublimowana uczuciowość… to co w istocie tworzy to pełna pasji galeria ludzkich charakterów” – napisał o autorce „Eliasa Portolu” inny noblista, D.H. Lawrence.

(Ł) Magazyn Literacki KSIĄŻKI nr 126