O wariatce i idiotce

Bardzo mnie zaintrygowała powieść o nieletniej kryminalistce, która wychodzi z więzienia na badania psychiatryczne, potem resocjalizuje się w przyklasztornym domu opieki i doznaje tam przeanielenia. Zataja przeszłość, a po latach sama zostaje psychiatrą i poślubia prawnika, przyszłego prokuratora. Gdy mąż trafia przypadkiem (przypadkiem?) na jej akta sądowe, zaczynają się przed nim odsłaniać potworne tajemnice. W streszczeniu ta historia brzmi tandetnie, lecz w lekturze zadziwia świetnie budowanym klimatem niedopowiedzenia, zwrotami akcji, niegłupimi obserwacjami. Przede wszystkim jednak Ptakon ma coś, za co kochamy literaturę popularną: wciąga. Podobne emocje przeżywałam nad Horwathem jeszcze jako nastolatka, gdy z płonącymi policzkami przeczytałam w jedną noc jego Seans, solidny kawał cegły. Tam też akcja kręciła się wokół demonicznej nastolatki. Do dziś pamiętam, że nosiła czarne dżinsy i miała na imię Milena, choć do książki już nigdy nie wróciłam.

Ptakon to trochę dreszczowiec psychiatryczny czy studium obłędu, trochę gotycki w klimacie moralitet, z trzeźwym dla kontrastu tłem obyczajowym. Styl poetyckich, rwanych akapitów może się wydawać zmanierowany, ale dzięki technice achronologicznych przebitek historia rozwija się w różne strony, pogłębia i do końca trzyma w napięciu. Losy i umysłowość głównej bohaterki musimy sobie złożyć z elementów, a to zawsze fajne. Jedynie rozważania na temat natury dobra i zła trafiłyby do mnie silniej, gdybym była trochę młodsza, na szczęście Horwath nie przekracza granicy łatwych rozstrzygnięć i nie daje odpowiedzi na pytania metafizyczne.

Aż nie do wiary, że autor tej zapadającej w pamięć powieści popełnił coś takiego jak Wspólna chemia. Okładka (romantyczna para w sepii) przypomina stylistyką kalendarze dla nastolatek, niestety to samo można powiedzieć o zawartości. Bohaterką jest znowu bardzo młoda dziewczyna, taka to już widać predylekcja pisarza, tym razem jednak poskąpiono jej jakiegokolwiek demonizmu: to gąska, która zaszła w ciążę w wieku lat bodaj czternastu, a teraz ma dziewiętnaście, uczy się zaocznie i za dużo rozmawia przez komórkę. Dzieli czas między niemądrą przyjaciółkę i kochającego męża, o którego zaczyna być bezpodstawnie zazdrosna. Sama próbuje w rewanżu skoków w bok, które jej nie wychodzą, bo biedactwo ma więcej serca niż rozumu. Na szczęście nieporozumienia wyjaśniają się jak we francuskiej farsie i małżeństwo zostaje uratowane. Streszczam do końca, by nikomu nie przyszło do głowy tego czytać. Książka jest na swój sposób szkodliwa, bo choć próbuje sportretować nieskomplikowany, popkulturowy umysł z ironią, osuwa przy tym w ckliwość. Razem daje to efekt protekcjonalnego ślinienia się do zgrabnych bioderek, jakby rozumiało się samo przez się, że bohaterka śliczna i uczuciowa musi być jednocześnie naiwna. Dręczyło mnie pytanie, dla kogo to zostało napisane. Może dla nastoletnich czytelniczek "Cosmo", jako budująca powiastka z morałem? Może dla starych capów, by dostarczyć im erotyczno-sentymentalnych wzruszeń? Obie grupy czytelnicze wyczują tu fałsz, bo powieść napisał stary cap, który próbował się wczuć w dziewczęcą mentalność i nie wyszło mu to tak bezpretensjonalnie, jak zachwala okładka. Rzecz mogłaby nosić tytuł Idiotka, ale jeszcze by ją kto wziął za kobiecą wersję Idioty, a trudno o większą pomyłkę; niech już lepiej Horwath pisze o wariatkach.

Justyna Jaworska "Lampa" II.2007