Palę Paryż / Palę Moskwę

Znana powieść Brunona Jasieńskiego „Palę Paryż” powstała u schyłku lat 20. w stolicy Francji‚ gdzie polski poeta-futurysta przebywał w podróży poślubnej i postanowił pozostać z żoną nad Sekwaną. Opowieść o dotkniętym śmiertelną epidemią Paryżu‚ drukowana w odcinkach na łamach komunistycznego dziennika „L`Humanite” wzbudziła liczne protesty i przyczyniła się do wydalenia Jasieńskiego z Francji. Po krótkim pobycie w Belgii wyjechał wraz z żoną do tak bardzo podziwianego Związku Radzieckiego‚ gdzie w kilka lat później został zamordowany przez NKWD.

Mało znana jest zamieszczona w jednym tomie z „Palę Paryż” nowela francuskiego prozaika Paula Moranda zatytułowana „Palę Moskwę”. Jasieński przeczytał ją‚ mocno się wkurzył i postanowił kontratakować. Odczytał bowiem niewinne w sumie opowiadanie Moranda jako paszkwil na życie w ZSRR. Jego zemsta polegała na unicestwieniu na kartach książki całego Paryża wraz z mieszkańcami. Głośna i na pewno wybitna powieść Jasieńskiego powstała z pobudek niezbyt wysokich‚ a mianowicie jako zacietrzewiona polemika‚ pełna mściwego zapału replika na „spalenie” miasta-symbolu, jakim dla twórcy „Buta w butonierce” była Moskwa. Tak mocno zaangażował się w swoją pracę‚ że osiągnął artystyczne wyżyny niedostępne ani temu ani innemu utworowi swojego francuskiego inspiratora. Bardzo szybko „Palę Paryż” zawojowało Europę‚ a jedno z pierwszych tłumaczeń pojawiło się oczywiście w Związku Radzieckim.

Niniejsze wydanie jest pierwszą w Polsce (a zapewne i na świecie) edycją zawierającą oba utwory: powieść Brunona Jasieńskiego oraz nowelę Paula Moranda. Może być to prawdziwa gratka‚ smaczny kąsek dla miłośników literatury‚ a zwłaszcza koneserów twórczości autora „Słowa o Jakubie Szeli” i „Zmowy obojętnych”.

Michał Zdun Magazyn Literacki KSIĄŻKI nr 107