Roman Jaworski "Wesele hrabiego Orgaza"

Jaworski był jednym z największych dziwaków i ekscentryków początku XX wieku. Przyjaźnił się z Witkacym i Wojtkiewiczem‚ uważa się go za prekursora Gombrowicza. Powieść „Wesele hrabiego Orgaza” przez dziesięciolecia uchodziła za zaginioną‚ choć ukazała się drukiem w 1925 roku. Jest to trudna proza‚ ale warto przez nią przebrnąć. Jaworski tworzy własne słowa (do książki jest blisko 400 przypisów‚ a mogłoby ich być trzy razy tyle)‚ ma doskonałe wyczucie melodii języka‚ są fragmenty‚ które czyta się niczym rytmiczny wiersz. Autorzy piosenek hip-hopowych wiele mogliby się od niego nauczyć.

Język jest największym atutem tej powieści. Utopijna fabuła opowiada o sporze dwóch amerykańskich milionerów‚ którzy z nudów gotowi są zniszczyć świat‚ pogrzebać kulturę‚ religię‚ sztukę. Jaworski zupełnie nie dba o prawdopodobieństwo zdarzeń‚ groteskowym światem rządzą się osobne reguły‚ można powiedzieć‚ że rodem z literatury fantastycznej‚ z pogranicza baśni i powieści utopijnej. Trudno jednak szukać jakichkolwiek analogii w światowej literaturze. Bo choć Jaworski lokuje akcję w Toledo‚ to jest to utwór tak silnie osadzony w polskiej kulturze (także ludowej‚ czego dowodzą fragmenty pisane gwarą)‚ że wszelkie wątki fabularne schodzą na drugi plan.

(Ł) Magazyn Literacki KSIĄŻKI nr 122